Connect with us

Hausa

Shin kun san kasar da zubar da ciki ya fi haihuwa yawa?

Realistic looking baby dolls.

Hakkin mallakar hoto
PAARISA

Piia mazauniyar kasar Greenland ce, mai shekaru 19 inda ta shaida wa BBC cewa ”mu a kasarmu ba ma tababa wajen maganar zubar da ciki, muna yi ne a bayyane, na tuna lokacin da nake ba kawayena da ‘yan uwana labarin lokacin da na taba yi.”

Ta zubar da ciki sau biyar a shekaru biyu

Matsashiyar ta bayyana cewa ”ina amfani da kariya domin hana daukar ciki, amma wani lokaci ina mantawa. A halin yanzu ba zan iya haihuwa ba, sakamakon ina shekarar karshe a makaranta.”

Tun 2013, an samu kusan haihuwa 700 da kuma zubar da ciki 800 a duk shekara kamar yadda kiddidigar gwamnati ta bayyana.

Amma me ya sa ake yawan zubar da ciki a kasar Greenland?

Hakkin mallakar hoto
CHRISTIAN KLINDT SOELBECK

Image caption

A babban birnin kasar Greenland, dalibai na kiran Laraba a matsayin ranar zubar da ciki

Karancin tsangwama

Greenland ita ce kasa mafi girma da ke kan tsibiri me yawan mutanen da ba su wuce 55,000 ba kamar yadda kasar ta fitar da kididdigar yawan mutanenta a 2019.

Sama da rabin matan da ke daukar ciki a kasar na zubar da cikinsu. Wannan na nufin a kasar mata 30 cikin 1000 na zubar da cikinsu.

Idan za a kwatanta da kasar Denmark, mata 12 cikin 1000 ke zubar da ciki kamar yadda jami’an kasar suka bayar da kididdiga.

Duk da cewa Greenland kasa ce mai cin gashin kanta, kasa ce da ta dogara kan kasar Denmark.

Matsin tattalin arziki, karancin muhalli da kuma karancin ilimi

Wadannan abubuwan na bayar da gudummawa wajen yawaitar zubar da ciki a kasar, amma hakan ba zai zama hujja ga kasar da ke bayar da magungunan tazarar haihuwa ko kuma takaita iyali kyauta ba.

A kasashe da dama da zubar da ciki kyauta ne kuma gwamnati ta halasta hakan, masu yin hakan na fuskantar tsangwama.

A kasar Greenland, mata da yawa ba su damu ba; ba su kallon cikin da ba a bi ka’ida wajen daukarsa a matsayin abin kunya ba.

Hakkin mallakar hoto
Getty Images

Image caption

Duk da cewa Denmark na tallafawa Greenland da kudi, Greenland na da majalisar dokokinta

Ranar zubar da ciki

Amma me ya sa ake daukar cikin da ba a bukata?

Piia ta bayyana cewa ”Kawayena da dama sun taba zubar da ciki, mahaifiyata ta zubar da ciki sau uku kafin ta haife ni da kanina.”

Wata mai gudanar da bincike kan digirin-digirgir din da take gudanarwa a Jami’ar Roskilde a Denmark ta bayyana cewa ”dalibai a Nuuk babban birnin Greenland na zuwa asibitin wayar da kai kan jima’i wacce suke kira ‘ranar zubar da ciki.”

Piaa ta ce ”a Greenland, muhawara kan zubar da ciki ba wai wani abin tattaunawa ba ne ko kuma abin kunya, haka ma saduwa kafin aure ko kuma samun ciki ba tare da an shirya ba.”

Hakkin mallakar hoto
Media for Medical

Image caption

Greenland na baya rda magungunan tazarar haihuwa kyauta amma mata da dama ba su amfani da su.

Hanyoyin tazarar haihuwa kyauta

Piia ta bayyana cewa ”magungunan tazarar haihuwa kyauta ne kuma ba su da wuyar samu amma wasu daga cikin abokaina ba su amfani da magungunan.”

Stine Brenoe malamar asibiti ce da ke aiki bangaren haihuwa a kasar Greenland kuma ta dade tana bincike kan zubar da ciki inda ta bayyana cewa:

”Kashi 50 cikin 100 na matan da na yi bincike a kansu sun san da irin wadannan magunguna amma sama da kashi 85 cikin 100 ba sa amfani da su ko kuma suna amfani da su ba ta hanyar da ta da ce ba.”

A bincken da Turi Hermannsdottir ta gudanar, ta bayar da dalilai uku da suka sa mata ba su cika amfani da irin wadannan magunguna ba a Greenland.

”Na farko mata masu son haihuwa, abu na biyu matan da suke cikin kuncin rayuwa da ko kuma wadanda rikici ya daidaita na iya mantawa ba su sha irin wadannan magunguna ba, abu na karshe shi ne idan namiji ya manta bai saka kwaroron roba ba.

Hakkin mallakar hoto
Sean Gallup

Image caption

An halasta zubar da ciki a Greenland a 12 ga watan Yunin 1975

Cin zarafi da gudun rikici

A wani lokacin, mata na zubar da ciki idan an ci zarafinsu ta hanyar fyade suka samu cikin ko kuma suna zubar da ciki idan suna tsoron ta so da yaro a gidan da ake rikici.

Lars Mosgard wanda wani likita ne da ke wani karamin gari da ke kudancin Greenland ya bayyana cewa ” zubar da ciki ya fi barin yara kara zube suna gararamba,”

Rikicin cikin gida abu ne da yake yawan faruwa a Greenland- cikin yara 10 ana samun yaro daya da ya ga mahaifiyarsa ta fada cikin rikicin cikin gida kamar yadda kungiya ta bayyana.

Su ma yaran na fuskantar shiga rikici irin wannan.

Jami’ar gwamnatin kasar mai kula da yaki da cin zarafi Ditte Solbeck ta bayyana wa wani gidan rediyo cewa ”kashi daya bisa uku na manya da ke kasar sun taba fadawa rikici a lokutan da suke yara.”

Hakkin mallakar hoto
Getty Images

Karancin ilimi dangane da tazarar haihuwa

Duk da cewa magungunan tazarar haihuwa kyauta ne kuma ba su da wuyar samu, wannan ba shi ke nufin cewa ana amfani da su ba.

”Ban dade da sanin cewa akwai wani magani mai suna ”morning pill” ba sai watan da ya gabata, bana tunanin kowa ne ya san da maganin,” kamar yadda Piia ta shaida wa BBC.

”Mahaifiyata ba ta taba mani magana kan lafiyata ba ta bangaren da ya shafi jima’i, na samu ilimi kan jima’i ne a makaranta kuma akasari ta hanyar kawayena.”

Gidaje da dama ba su tattauna wa kan jima’i domin suna ganin hakan kamar wani abu mai wahala ne kamar yadda wani bincike ya nuna.

Hakkin mallakar hoto
Getty Images

Zubar da ciki kyauta

Wasu na bayar da shawarwarin cewa ya kamata kasar Greenland ta daina bari ana zubar da ciki kyauta inda suke cewa a rinka karbar kudi a duk lokacin da aka zubar da ciki.

Wasu kuma na cewa yawan zubar da cikin da matan ke yi ba shi da alaka da wai don zubar da ciki kyauta ake yinsa a asibiti.

A kasar Denmark- inda nan ma kyauta ne zubar da ciki – yawan masu yin hakan ba yawa da kusan mata 12 cikin 1000.

Wani Likita na kasar Norway Johanne Sundby wanda ya taba aiki a Greenland ya bayyana cewa bai kamata a ce za a rinka biyan kudin zubar da ciki ba saboda hakan zai bayar da dama a bude wuraren bogi da za a rinka zubar da ciki ba kan ka’ida ba.

Hakkin mallakar hoto
Baby dolls

Shirin bebin roba

Bincike ya nuna cewa matasa a Greenland na fara jima’i ne a tsakanin shekara 14 zuwa 15 inda binciken ya ce kashi 63 cikin 100 na ‘yan shekara 15 a kasar na jima’i a kai a kai.

A wannan dalilin ne ya sa gwamnatin kasar ta fito da samfarin wata bebin roba wacce aka yi da hadin gwiwar makarantun kasar domin nuna illar yin jima’i a kananan shekaru ga yara.

Wannan shirin an tsara shi ne domin rage yawan samun cikin da ba a shirya ba da kuma rage yada cututtuka da kuma kara wayar da kai kan amfani da hanyoyi da magungunan tazarar haihuwa.

Facebook Comments
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Hausa

Mutane sama 100 ne ke neman Ganduje ya nada su kwamishinoni

Mutane sama da 100 ne da suka hada da malaman manyan makarantu,yan siyasa da kuma kwararru ke hankoran darewa gurbin kujerar kwamishina a jihar Kano.

Jaridar Daily Trust ta gano cewa yan siyasar dake neman mukamin sun fito ne daga bangarorin siyasa daban-daban da suka hada da tsagin tsohon gwamna,Malam Ibrahim Shekarau, tsagin tsohon mataimakin gwamna, Farfesa Hafiz Abubakar da kuma tsagin tsohon shugaban hukumar lura da tashoshin jiragen ruwa ta Najeriya, Aminu Dabo.

Wata majiya dake kusa da gwamnatin ta fadawa jaridar cewa kaso 40 ne kacal cikin tsofaffin kwamishinonin ake sa ran za su sake dawowa kan mukamansu.

Majiyar da ta nemi a boye sunanta ta bayyana kaso 60 na tsofaffin kwamishinonin ba za su dawo ba bayan da suka gaza yin kokari a lokacin zangon farko na gwamnatin Abdullahi Umar Ganduje.

Facebook Comments
Continue Reading

Hausa

Sojin Najeriya ne ke kawo tsaiko a yaki da Boko Haram – Buratai

Na’urarku na da matsalar sauraren sauti

Boko Haram ta kashe mutum 30 a Konduga ranar Lahadi. Akwai hotuna masu tayar da hankali

Hafsan sojojin kasa na Najeriya ya dora alhakin tsaikon da ake da ake samu a yakin da kasar ke yi da ta’addanci ga sojojin kasar da ke fagen daga.

Laftanar Janar Tukur Buratai ya zargi sojojin da rashin mayar da hankali domin kare kasar a dukkan ayyukan da umarce su da su yi, lamarin da ya ce abin takaici ne.

“Magana ta gaskiya ita ce za a iya alakanta duk wani koma-baya da muka samu a baya-bayan nan a ayyukan da muke yi da rashin mayar da hankali da nuna kaimi wurin bin umarnin da aka bayar ko ayyukan da aka tsara”.

A takaice za a iya alakanta hakan da rashin nuna halin ko-in-kula da dakarun da suke filin daga suke nunawa, kamar yadda kamfanin dillancin labarai na Najeriya ya ruwaito shi yana cewa a wurin wani taron ranar Talata.

Sai dai wani jami’in soji ya shaida wa BBC cewa kalaman na shugaban nasu “ba su da tushe, yana mai cewa idan ba a yaba musu ba, to bai kamata a tsine musu ba”.

Fiye da shekara 10 ke nan dakarun Najeriya na fafatawa da mayakan Boko Haram a arewa maso Gabashin kasar, lamarin da ya yi sanadiyyar mutuwar mutum sama da 30,000, yayin da wasu miliyoyi suka rasa muhallansu.

Janar Tukur Buratai ya shafe shekara hudu yana jagorantar rundunar sojin Najeriya

Manyan jami’an sojoji da kanana da dama sun rasa rayukansu a yakin, wanda gwamnati da sojoji suka ce sun ci karfinsa.

Sai dai har yanzu kungiyar na kai hare-hare, inda ko a ranar Lahadi sai da suka kashe mutum 30 a wani harin kunar bakin-wake, yayin da wasu 40 suka jikkata.

Masu sharhi na ganin irin wadannan kalamai na nuna gazawa ne daga bangaren shugabannin sojin, wadanda wasu da dama suke zarga da kasa yin katabus wuirn kawo karshen kungiyar ta Boko Haram duk da makudan kudaden da ake ware musu.

Baya ga Boko Haram, Najeriya na fuskantar matsalar ‘yan bindiga a arewa maso Yamma da masu satar mutane domin karbar kudin fansa a sassan kasar daban daban.

Facebook Comments
Continue Reading

Hausa

Yan bindiga sun kona gidaje 21 a wani ƙauye dake Kaduna

Wasu yan bindiga a ranar Litinin sun kai farmaki kauyen Kikuba dake Gundumar Chawai a karamar hukumar Kauru ta jihar Kaduna inda suka cinnawa gidaje 21 wuta dake yankin.

Yan bindigar sun isa Yankin suna harbin kan me uwa da wabi da misalin karfe 06:30 na yammacin ranar Litinin a cewar hakimin yankin Yahaya Muhammad.

Jaridar ta gano cewa kauyen na da makotaka da jihar Plateau.

Hakimin na Chawai wanda ya kasance a garin Kaduna domin ganawa da kwamishinan ƴansandan jihar shine ya bayyana wa jaridar Daily Trust abin da ya faru a wata tattaunawa.

Ya ce yan bindigar sun kuma kai farmaki kauyen unguwar Rimi inda suka kashe wasu samari uku a ranar da suka kai hari kauyen Kikuba.

“Sun kai farmaki Kikuba da misalin karfe 06:00 na yamma ranar Litinin a garin dake iyakar Kaduna da Plateau. Kauyen na karkashin Gundumar Chawai akalla gidaje 21 aka kone ya yin da mutum guda ya rasa ransa a harin.

Facebook Comments
Continue Reading
Advertisement
Advertisement

Trending

%d bloggers like this: